|
Τι είναι το φιλοσοφείν;
Αναντίρρητα είναι η οδός για τη γνώση των γεγονότων που συγκροτούν την
πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Μια διαδικασία συνεχούς αναζήτησης
και ερμηνείας των στοιχείων που ορίζουν τον κόσμο μας.
Η «παραδοσιακή»
φιλοσοφία, την οποία αποκαλούμε και κλασική, ξεκινούσε την έρευνά της
από την προέλευση των όντων. Δημιούργησε, λοιπόν, θεωρίες οι οποίες με
τον καιρό εξελίχθηκαν σε συστήματα, δηλαδή ομάδες γνώσης για τα στοιχεία
του κόσμου βασισμένες στην ορθολογική και σχολαστική διατύπωση αυτών των
αρχών.
Σ’ αυτή την προσπάθεια
της έρευνας αναπόφευκτα δημιουργήθηκαν ποικίλες προσεγγίσεις που έδειξαν
τις δυνατότητες της σκέψης να αναζητά τις έσχατες αλήθειες για τη
σύσταση και την προέλευση του κόσμου. Είναι τα λεγόμενα φιλοσοφικά
ρεύματα τα οποία διαφέρουν μεταξύ τους στη μέθοδο αναζήτησης της
αλήθειας. Ο ιδεαλισμός, ο εμπειρισμός, ο ρεαλισμός και ο σκεπτικισμός
είναι τα κυριότερα ρεύματα που καθοδηγούν ακόμη και σήμερα τη σκέψη μας.
Δύο, όμως, είναι οι
κυρίαρχες κατευθύνσεις οι οποίες δεν έχουν αλλάξει τον θεωρητικό
εξοπλισμό τους από την αρχαία ελληνική παράδοση των μεγάλων ελλήνων
φιλοσόφων, μέχρι τις μέρες μας. Είναι η ιδεαλιστική συγκρότηση
του κόσμου και η υλική. Από τη μια πλευρά οι αιώνιες ιδέες που
προϋπάρχουν της πραγματικότητας, αφανώς την καθορίζουν και εμείς ζούμε
με την ανάμνηση και τη μίμησή τους και από την άλλη η υλική σύσταση του
κόσμου η οποία παρέχει όλα τα αναγκαία δεδομένα για την εύρεση της
έσχατης ουσίας του. Αυτές οι δύο κατευθύνσεις γοήτευσαν το ανθρώπινο
πνεύμα και στη συνέχεια οι θεωρητικές αρχές τους διευρύνθηκαν,
διαφοροποιήθηκαν και με τη σειρά τους δημιούργησαν πολλά υποσυστήματα τα
οποία με τη σειρά τους αναφέρθηκαν σε διάφορα συμβάντα του νου, όπως τη
συνείδηση, τη μνήμη, την αντίληψη και το συναίσθημα τα οποία θα
αποτελούσαν πλέον και τους οδηγούς προσέγγισης για τα κορυφαία ζητήματα
της σκέψης και της γλώσσας.
Και μετά την αρχαία
παράδοση, η λειτουργία της σκέψης συνέχισε να αποτελεί τον καθοριστικό
πόλο του προβληματισμού ιδιαίτερα κατά την νεότερη περίοδο του στοχασμού
απαλλαγμένη σταδιακά από τις θεολογικές αντιλήψεις. Ο προβληματισμός για
το δυϊσμό της ψυχής και του σώματος που θέτει ο Καρτέσιος, ο κλασικός
εμπειρισμός των Λοκ και Χιουμ, καθώς και η «πρωτοκαθεδρία» του νου για
τη σύλληψη των φαινομένων που θέτει ο Καντ, είναι ορισμένα
χαρακτηριστικά μεγέθη που σημάδεψαν τη νεότερη φιλοσοφία δίνοντας τη
σκυτάλη στη σύγχρονή μας.
Η φιλοσοφία του 20ού
αιώνα χαρακτηρίστηκε ως η φιλοσοφία της γλωσσανάλυσης, καθότι οι δύο
μεγάλοι φιλόσοφοι ο Ράσελ και ο Βιτγκενστάϊν προσπάθησαν να ερευνήσουν
τις δυνατότητες της σκέψης διαμέσου της γλώσσας.
Από τη δεκαετία του ’60
με την αλματώδη πρόοδο των επιστημών, αυξήθηκε και το ενδιαφέρον των
επιστημόνων για την ενδελεχή μελέτη του νοητικού οργάνου και τη μελέτη
της λειτουργίας του. Έτσι κλάδοι όπως η Ιατρική, η Βιολογία, η Τεχνητή
Νοημοσύνη και η Ψυχολογία ανέλαβαν συστηματικά να αναδείξουν την
προέλευση της σκέψης και τη φύση του νου. Κάποιοι μπορεί να θεώρησαν ότι
η εφαρμοσμένη επιστήμη, ίσως και να ανέλαβε το ρόλο της φιλοσοφίας.
Το αντίθετο όμως συνέβη.
Η φιλοσοφία με τη μέθοδο και τον θεωρητικό της εξοπλισμό βρέθηκε πάλι
στο επίκεντρο των συζητήσεων και των εξελίξεων γιατί η έρευνά της
συνίσταται στις απαρχές και τις προϋποθέσεις της διατύπωσης των
ερμηνειών που δίνονται για τα φαινόμενα του κόσμου.
Ελπίζω μετά τη συνοπτική
εικόνα της φιλοσοφίας και των ρευμάτων της, να συνεχίσω την παρουσίαση
των εννοιών και των επιμέρους κλάδων της, σε επόμενη έκδοση της
εφημερίδας μας…
ΘΑΝΑΣΗΣ Γ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ
Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων |
