Το Λαογραφικό Μουσείο της Ζούρτσας

Σκέψεις-προτάσεις για την καλύτερη οργάνωση και λειτουργία του

(γράφει ο Νικόλαος Α. Παπανδρέου, συνταξιούχος εκπαιδευτικός)

Είναι αξιέπαινη η προσπάθεια του Συλλόγου Ζουρτσάνων της Αθήνας και του Πειραιά να δημιουργήσει, με τη συμπαράσταση όλων των συγχωριανών και φίλων, τις προϋποθέσεις για την ίδρυση και λειτουργία Λαογραφικού Μουσείου στη Ζούρτσα, προκειμένου να συγκεντρωθούν, αξιολογηθούν και δημοσιοποιηθούν αντικείμενα και σκεύη καθώς και γραπτές μαρτυρίες που συνδέονται άρρηκτα με παλιές δραστηριότητες των κατοίκων και την ιστορία του τόπου γενικότερα. Πολλές από τις δραστηριότητες αυτές ανήκουν στο εγγύς ή απώτερο παρελθόν, καθώς εκπαραθυρώνονται ολοένα και περισσότερο από τα δεδομένα της σύγχρονης τεχνολογίας και σήμερα αποτελούν αναμνήσεις, κυρίως των ηλικιωμένων συγχωριανών μας. Αναμνήσεις που με του καιρού το πέρασμα λιγοστεύουν, αφού αποτελούν βιώματα των προσφιλών μας προσώπων, τα οποία μοιραία αποχωρούν από τη ζωή παίρνοντας μαζί τους και τη ζωντανή ιστορία του τόπου.

Είναι εξίσου σημαντικό το γεγονός ότι το Λαογραφικό Μουσείο, σύμφωνα και με όσα δημοσιεύονται στο 86/95 φύλλο της εφημερίδας «η Ζούρτσα», θα στεγαστεί στο αναπαλαιωμένο από το Σύλλογο και τους κατοίκους ιδιόκτητο κτήριο, που αποτελεί, μαζί με το αγροτικό ιατρείο και το συνεχόμενο ξενώνα, ενιαίο λιθόκτιστο κτηριακό συγκρότημα, στολίδι και καμάρι του τόπου.

Οι περισσότεροι από μας έχουμε γνωρίσει, μέσα από εκδρομές και επισκέψεις, ανάλογες πρωτοβουλίες και έχουμε εντυπωσιαστεί από το περιεχόμενο, την τάξη και τη λειτουργία ορισμένων Λαογραφικών Μουσείων. Στις περιπτώσεις αυτές η αρχική καλή εντύπωση συνοδεύτηκε, κατά την αναχώρηση μας, με την επιθυμία να επανέλθουμε σε μελλοντική επίσκεψη.

Yπάρχουν φυσικά και περιπτώσεις επισκέψεων σε Μουσεία, τα οποία δεν εκπληρώνουν τους όρους και τις προϋποθέσεις, γι’ αυτό και οι επισκέπτες απογοητεύονται με την πρώτη επίσκεψη και δεν επανέρχονται.

Πριν προχωρήσω τις σκέψεις μου οφείλω, για ιστορικούς λόγους, να καταγράψω την πληροφορία, ως άλλοτε Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου, ότι ανάλογη φιλοδοξία για δημιουργία Λαογραφικού Μουσείου είχαμε στο παρελθόν και τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού μας και μάλιστα για το σκοπό αυτό προορίζονταν ο πρώτος όροφος του ιδιόκτητου κτηρίου. Φυσικά, ο σκοπός αυτός δεν υλοποιήθηκε για αντικειμενικούς λόγους. Ενδεχομένως και η ιδέα αυτή να συνέβαλε  στην ωρίμανση της σημερινής προσπάθειας, όπου οι προϋποθέσεις είναι ασυγκρίτως καλύτερες. Σε κάθε περίπτωση, θέλω να πιστεύω ότι όλα τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου θα συμβάλουν ολοπρόθυμα στην επιτυχία ίδρυσης και λειτουργίας του Λαογραφικού Μουσείου της Ζούρτσας.

Στις σημερινές συνθήκες, νομίζουμε, φιλοδοξία του Συλλόγου της Αθήνας και όλων μας είναι να δημιουργηθεί ένα Λαογραφικό Μουσείο που θα αναδεικνύει με αντικειμενικότητα την ιστορία του χωριού και των κατοίκων. Να δημιουργηθεί ένα πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο που θα προσελκύει και θα τροφοδοτεί το ενδιαφέρον ντόπιων και ξένων, νέων και ηλικιωμένων.

Προς την κατεύθυνση αυτή θέτουμε στην κρίση του Συλλόγου και των συμπατριωτών μας τις ακόλουθες σκέψεις-προτάσεις, ευελπιστώντας ότι θα δημοσιοποιηθούν μέσω της εφημερίδας «η Ζούρτσα».

1. Το Λαογραφικό Μουσείο να αποτελεί χώρο ανάδειξης και αξιολόγησης της τοπικής ιστορίας. Πέραν από τα αντικείμενα, εργαλεία, σκεύη, κατασκευές κ.ά. ―απαραίτητα για να μας θυμίζουν παλιές και ενδεχομένως ξεχασμένες δραστηριότητες των κατοίκων― να υπάρχουν στο χώρο του Μουσείου γωνιές και προθήκες όπου θα εκτίθενται: ιστορικά ντοκουμέντα, γραπτές μαρτυρίες, δημοσιεύματα, σπάνια χειρόγραφα, φωτογραφίες κ.ά., που θα αναφέρονται σε πράξεις και παραλείψεις φορέων, όπως: του Κράτους, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Εκκλησίας, των Σχολείων, του Συνεταιρισμού, του Πολιτιστικού Συλλόγου, καθώς και σε δημιουργίες ή πράξεις μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην τοπική ιστορία και στις τύχες των ανθρώπων.

Έτσι, ο ανήσυχος επισκέπτης θα βρίσκει στο χώρο του Μουσείου αντικειμενική πληροφόρηση για την ιστορία των δημόσιων κτηρίων του χωριού, για την ιστορία των εκκλησιών και το έργο των εφημέριων, για την ιστορία των σχολείων και το έργο των δασκάλων που κατά καιρούς υπηρέτησαν σε αυτά, για τους μαθητές που φοίτησαν και τη σταδιοδρομία που ακολούθησαν. Μέσα από πρακτικά των Κοινοτικών και Δημοτικών Συμβουλίων, συνεπικουρούμενα και με άλλες γραπτές μαρτυρίες, θα αξιολογούνται τα έργα και οι ημέρες των αιρετών τοπικών αρχόντων. Με τις γραπτές μαρτυρίες και αντιπροσωπευτικές φωτογραφίες θα αξιολογούνται όσα κοινωφελή έργα έγιναν με ιδιωτική πρωτοβουλία ή συλλογική προσπάθεια. Με γραπτά κείμενα, όπως συμβόλαια ή προικοσύμφωνα, με φωτογραφίες από δραστηριότητες και εκδηλώσεις, όπως τοπικό καρναβάλι, παραδοσιακός γάμος ή κούρεμα των προβάτων, θα ενημερώνεται ο επισκέπτης για τα ήθη και τα έθιμα της κοινωνίας.

Φυσικά, η συγκέντρωση και αξιοποίηση των γραπτών μαρτυριών είναι έργο δύσκολο και θα χρειαστεί χρόνος πολύς και εργώδης προσπάθεια όλων.

2. Συνεργασία του Συλλόγου με τους τοπικούς φορείς και όλους τους κατοίκους της Ζούρτσας. Για την επιτυχία αυτής της προσπάθειας, που είναι μεγάλη και δύσκολη, είναι ανάγκη να τους ευαισθητοποιήσουμε όλους, και ειδικότερα την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τους φορείς και τους μόνιμους κατοίκους του χωριού, ώστε να εξασφαλίσουμε τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή τους.

Μέσα από τις στήλες της εφημερίδας «η Ζούρτσα» αλλά και σε τοπικές συγκεντρώσεις να εκλαϊκευτούν οι στόχοι και να δοθούν πρακτικές οδηγίες υλοποίησης. Να μάθουν όλοι και να πιστέψουν ότι παλιά αντικείμενα, όπως έπιπλα, σκεύη, εργαλεία, ρούχα, εργόχειρα, συμβόλαια, επιστολές, φωτογραφίες κ.ά. που θυμίζουν πρόσωπα, καταστάσεις και δραστηριότητες παλιάς εποχής, αν μείνουν ξεχασμένα σε κάποια γωνιά του σπιτιού ή κλεισμένα σε κάποιο σεντούκι, στο τέλος θα καταστραφούν και μαζί τους εξαφανίζεται μια ολόκληρη κληρονομιά.

Αντίθετα, αν όλα αυτά και πολλά άλλα συγκεντρωθούν στο Λαογραφικό Μουσείο, καταγραφούν επίσημα, συνοδευτούν με το ονοματεπώνυμο του δωρητή και εκτεθούν σε προθήκες του Μουσείου, τότε θα φυλαχτούν για πάντα και θα αποτελέσουν μέρος της τοπικής λαϊκής Παράδοσης για την οποία όλοι μας θα νιώθουμε περήφανοι. Και πιο πολύ οι γενιές που έρχονται.

Για τη συγκέντρωση, καταγραφή, ταξινόμηση και κωδικοποίηση του υλικού πρέπει να συσταθεί ειδική επιτροπή αποτελούμενη από μέλη του Συλλόγου της Αθήνας, του Δήμου Φιγαλείας και του Πολιτιστικού Συλλόγου. Η επιτροπή αυτή εξελικτικά μπορεί να ανανεώνεται με νέα μέλη, μιας και το έργο της θα διαρκέσει πολύ, όσο και η λειτουργία του Μουσείου.

Τέλος, όσα από τα προσφερόμενα αντικείμενα δεν εκτεθούν στο Μουσείο, αφού αξιολογηθούν από την Επιτροπή και καταχωρηθούν, όπως όλα τα εκθέματα, στην ιστοσελίδα του Συλλόγου, να επιστραφούν στους κατόχους τους προς φύλαξη, για ενδεχόμενη αξιοποίηση στο μέλλον.

3. Επαγγέλματα παλιότερης εποχής να αναδειχθούν στο φυσικό τους χώρο. Τα παλιά χρόνια είχαμε ορισμένα επαγγέλματα που δεν υπάρχουν σήμερα, είτε γιατί δεν καλύπτουν σύγχρονες ανάγκες, είτε γιατί αντικαταστάθηκαν από αυτόματες λειτουργίες, όπως είναι το επάγγελμα του μυλωνά στον υδρόμυλο, του κεραμοποιού, του πεταλωτή, του παραδοσιακού λιτρουβιάρη. Οι χώροι όπου λειτουργούσαν τα επαγγέλματα αυτά έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν αλλάξει χρήση και σήμερα δεν απομένουν παρά ελάχιστα απομεινάρια τυλιγμένα στα χαμόκλαδα, περιμένοντας καρτερικά κάποιο ευαισθητοποιημένο άτομο να τα αξιοποιήσει.

Στην περίπτωση που ο Σύλλογος επιχειρήσει στα πλαίσια του Λαογραφικού Μουσείου να αναστηλώσει τέτοιους επαγγελματικούς χώρους, είναι εύλογο να προτιμηθεί, όπου είναι δυνατό, ο φυσικός χώρος λειτουργίας τους.

4. Επιλογή υπεύθυνου προσώπου για τη λειτουργία του Μουσείου. Για τη λειτουργία του Μουσείου πρέπει να εξευρεθεί κατάλληλο φυσικό πρόσωπο ή φορέας που θα αναλάβει, κατόπιν σχετικής αμοιβής, και θα ενδιαφερθεί υπεύθυνα για την επιτυχία της όλης προσπάθειας. Η αναζήτηση τέτοιου προσώπου πρέπει να γίνει ανάμεσα στις νέες ή τους νέους που διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα και διαμένουν μόνιμα στο χωριό.

Δεν παραβλέπουμε το γεγονός ότι η εξασφάλιση σχετικής δαπάνης είναι δύσκολη, όχι όμως και αδύνατη, προκειμένου να διαφυλάξουμε την παράδοση μας. Οι αναγκαίες λειτουργικές δαπάνες μπορεί να εξασφαλιστούν με κρατική επιχορήγηση, δωρεές από ιδιώτες ή φορείς, καθιέρωση εισιτηρίου ή από άλλες πηγές.

Με αυτές τις προϋποθέσεις, πιστεύουμε ότι θα καταστεί δυνατή η εύρυθμη λειτουργία του Μουσείου.

Τελειώνοντας, ευχόμαστε οι παραπάνω σκέψεις να αποτελέσουν αφορμή διαλόγου για περισσότερες και ωριμότερες ιδέες, που θα οδηγήσουν τελικά στην καλύτερη κατά το δυνατό επιτυχία του όλου εγχειρήματος.