«Ο άνθρωπος ζει από τη φύση...

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ και η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ του

    ... της οφείλει την προστασία του»

Γράφει ο ΣΤΑΘΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ

Η 5η ΙΟΥΝΙΟΥ έχει καθοριστεί ως παγκόσμια ημέρα προστασίας περιβάλλοντος. Τί όμως, είναι περιβάλλον;  Ένας ορισμός θα μας έλεγε ότι: «Περιβάλλον είναι το σύνολο των συνθηκών, κοινωνικών, φυσικών κ.α. στο οποίο ζουν και αναπτύσσονται οι ζωντανοί οργανισμοί». (Πολυλεξικό Επιστήμη και Ζωή).

«Ο άνθρωπος ζει από τη φύση. Η φύση είναι το σώμα του, με το οποίο πρέπει να παραμείνει σε συνεχή διαδικασία για να μη πεθάνει. Το ότι η φυσική και πνευματική ζωή του ανθρώπου συναρτάται με τη φύση, δεν έχει άλλο νόημα από το ότι η φύση συναρτάται με τον εαυτό της, γιατί ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης!» έγραψε ένας Ευρωπαίος φιλόσοφος.

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ασχοληθεί με τη φύση και το φυσικό περιβάλλον κι έτρεφαν μεγάλο σεβασμό απέναντί τους. Και ασχολήθηκαν θεωρητικά και πρακτικά προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Θεόφραστος μαθητής του Αριστοτέλη και διάδοχός του στο Λύκειο θεωρείται ο «πατέρας της βοτανικής» και «ιδρυτής της οικολογίας». Ο φιλόσοφος και πολεοδόμος Ιππόδαμος θεωρείται «πατέρας της πολεοδομίας». Οι αρχαίοι είχαν την αισθητική αναπτυγμένη σε μεγάλο βαθμό. Οι ναοί τους και τα ιερά τους χτίζονταν σε ειδυλλιακά μέρη με πολύ σεβασμό προς το περιβάλλον. Το ίδιο και οι πόλεις τους «έδεναν» με το περιβάλλον και με τη φύση.

Η κατάσταση άλλαξε με τη δημιουργία των «μεγάλων βασιλείων» με τη διάνοιξη μεγάλων δρόμων και με άλλα μεγάλα έργα. Με την πάροδο του χρόνου η «φιλοσοφία» των ανθρώπων απέναντι στη φύση αλλάζει, καθώς επικρατεί η λεγόμενη «ανθρωποκεντρική τεχνολογία», που  θεοποιεί το άτομο  και το θεωρεί το κέντρο του φυσικού κόσμου.

Η αύξηση του πληθυσμού της γης οδήγησε στην σπατάλη των φυσικών πόρων και η αλόγιστη υπερκατανάλωση σε αρνητική επίδραση του ανθρώπου στο περιβλάλλον. Και για να γίνει αυτό περισσότερο κατανοητό την 1η χιλιετία μ.X. ο πληθυσμός της γης ήταν λίγο πιο πάνω απ’ τα τριακόσια εκατομμύρια, ενώ σήμερα ξεπερνάει τα 6,5 δισεκατομμύρια. Το 2050 υπολογίζεται ότι ο πλανήτης θα κατοικείται από 9 δισεκατομμύρια ψυχές.

Δε χρειάζεται να γίνει ξεχωριστή ανάλυση της μεγάλης ωφέλειας που έχει ο άνθρωπος απο ένα υγιές περιβάλλον. Αυτό του χαρίζει τη ζωή αλλά και την ποιότητά της. Αυτό φτάνει και τα λέει όλα. Γι’ αυτό, η μέριμνα και η προστασία για το περιβάλλον είναι «εκ των ουκ άνευ» υποχρεώσεών του.

Στη χώρα μας, για πρώτη φορά, τέθηκε θέμα προστασίας του περιβάλλοντος το έτος 1953. Η Διοίκηση του Τεχνικού Επιμελητηρίου κινήθηκε πρώτη και στη συνέχεια συστήθηκε Επιτροπή από καθηγητές του Ε.Μ.Π. που σκοπός της ήταν: «η μελέτη και η συνεχής μέριμνα υπέρ του ελληνικού τοπίου, είτε τούτο έχει ιστορική, είτε φυσική αξία. Επίσης σκοπός της  Επιτροπής είναι η διαφώτιση του ελληνικού συνόλου επί της ανάγκης του σεβασμού και της προστασίας της μορφής του ελληνικού τοπίου και η υπόδειξη προς τους αρμοδίους των εκάστοτε ληπτέων μέτρων».

Το 1975 ήρθε η ψήφιση του άρθρου 24 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο: «η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωσιν του κράτους. Το κράτος υποχρεούται να λαμβάνη ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα προς διαφύλαξιν αυτού».

Το γεγονός έφερε μεγάλη αισιοδοξία και γέμισε τον κόσμο μ’ ελπίδα για το καλύτερο. Το 1976 ψηφίστηκε νόμος «περί χωροταξίας και περιβάλλοντος» με τον οποίον προσδιορίζονταν οι έννοιες «φυσικό περιβάλλον», «πολιτιστικό περιβάλλον». Το 1986 ψηφίστηκε άλλος νόμος για την «προστασία του περιβάλλοντος».

Όσοι νόμοι όμως και αν ψηφιστούν, κι εδώ και σε άλλες χώρες, γεγονός είναι ότι, εν ονόματι της οικονομικής ανάπτυξης το περιβάλλον, οσημέραι, βιάζεται και καταστρέφεται και το καμπανάκι του κινδύνου για τον άνθρωπο απ’ την αλλοίωση του περιβάλλοντος έχει προ πολλού χτυπήσει. Η διακήρυξη στο Ρίο ή το πρωτόκολλο του Κιότο, είναι περισσότερο λόγια παρά πράξη απ’ την παγκόσμια Κοινότητα. Δυστυχώς, ο λεγόμενος «σύγχρονος πολιτισμός» της υπερκατανάλωσης και της παγκοσμιοποίησης μόνο σοβαρές βλάβες επιφέρουν στο περιβάλλον. Απαιτούνται γενναία και ρηξικέλευθα μέτρα τα οποία οι κρατούντες δε φαίνεται να παίρνουν. Ο δικός μας φιλόσοφος Κορνήλιος Καστοριάδης είχε πει μεταξύ άλλων και αυτά, με τα οποία θα κλείσει και αυτή η αναφορά στο περιβάλλον και στην προστασία του:

«Θέλουμε μια παραγωγή και μια οικονομία που να είναι μέσο και όχι σκοπός της ανθρώπινης ζωής. Δεύτερο, θέλουμε την ελεύθερη ανάπτυξη της γνώσης, αλλά δεν δικαιούμαστε πλέον να κάνουμε σαν να μην ξέρουμε ότι η ανάπτυξη αυτή εμπεριέχει κινδύνους τους οποίους δεν μπορούμε να ορίζουμε εκ των προτέρων.